istanbul şişli satilik daire ve madde bilgileri56 sizlere bugünde yazılarımızı yazan istanbul şişli satilik daire diyorki Nihayet, son dönem Osmanh kültür dünyasmda pek çok tartışmaya adı karışan belki de en şaibeli kitabı, Büchner'in Madde ve Kuvvet'ini, Meşrutiyet dönemi Garpçı aydınlanndan Baha Tevfik ve Ahmed Nebil Beylerin, modernleşme deneyimimizin yumuşak kamı olarak dm-bilim/felsefe, gelenek-modemlik vb. sorunsal karakterli kutupluluklan, düşüncemizin yeniden inşası sürecindeki çaüşma hatlarını yakmdan takip etme imkânı sunan tercümesini -ilk yayınlanışmdan bir asır sonra- okuruyla yeniden buluştururken, değerli vakitlerini ayırarak Osmanlı Felsefe Çahşmalan Atölyesi'ne "Felsefesiz Bir Toplumun Felsefe olmayan Felsefesinin İlmihâli: Madde ve Kuvvet" başhkb makalesiyle katkıda bulunan Prof. Dr. M. Şükrü Hanioğlu na teşekkürlerimizi sunarız.
"önemli Şahsiyetler: Profesör Ludwig Büchne."
Baha Tevfik ve Ahmed Nebil Beyler 1911 yılmda Ludwig Bückner'in Kraft und Stoff kitabım üç cilt olarak Türkçeye tercüme ettiklerinde,’ metne "Bizim Sözlerimiz" başlıklı bir giriş ve Büchner'i okuyucularma tamtan bir sunuş eklemeyi uygun görmüşlerdi. Kitap Almanca asimdan değil, Fransızca tercümesinden Türkçeye kazandırıldığı için^ çevirmenler "Louis Büchner Kimdir?" başlığım taşıyan sunuş yazısmda Büchner'in siyasete duyduğu ilginin azalması sonrasmda "feylesof olmağa başlamış" olduğunu ve ölümünden sonra bile "eski, yeni feylesoflar arasmda daimF' bir mücadele yaşattığmı üeri sürmüşlerdi.3
Gerçi Kraft und Stoff un alt başlığmda " Empirische-naturphilosophisdıe Studien" ifadesi yer alıyordu; ama Büchner "Naturphilosophische" ifadesiyle Emil Heınnch DuBois-Reymond ve Hermann von Helmholtz benzeri bilim adamları tarafından "metafizik" karakter taşıma suçlamasıyla mahkûm
Prof. Dr., Princeton Üniversitesi, Yakın Doğu Çalışmalan Bölümü Başkam ve Program Direktörü.
Louis Büchner, Madde ve Kuvvet, 3 cilt, ter. Baha Tevfik, Ahmed Nebil,Teceddüd-i İlmî ve Felsefî Kütübhanesi, İstanbul, [1911].
Kitap Force et matiere: ou, Principes de l'ordre naturel mis a In portee de tous (ter. Victor Dave, S. Fröres, Paris, 1906) başlıklı Fransızca tercümesinden Türkçeye kazandınlmakla birlikte, çeviri yapılırken bu metin 18. Almanca baskıyla karşılaştınimıştır. [Baha Tevfik], "Tenkid-i Felsefî: Ali Kemal Bey'in 8 Haziran Tarihli İkdam Gazetesi ndeki Makalesine Cevabdır," Felsefe Mecvıuast, no. 5, [1913], s. 68.
A[hmed] [Nebil] B[aha] [Tevfik], "Louis Büchner Kimdir?" Madde ve Kuvvet, c. 1, s. 11.
edilmiş olan ''naturphiIosophie"yi kastetmiyS^d^r~B;p^ Büchner'in vurgulamaya gayret ettiği "ampirik", yani gözleme dayalı yeni bir "tabu bilimler" kurammm^I^ edilmesiydi. Kendisi "Naturphilosophie"den nefret eden ]^r| Vogt'a ilke düzeyinde katılmakla beraber,-* basit bir reddediş yerine bizzat "deneysel bilim"! felsefe ve din, diğer bir ifadeyle yeni bir "Naturphilosophie" haline getirmeyi öneriyordu. Büchner, Georg Stiebeling'in Eduard von Hartmann'm Philosophie des Unbezuııssten adlı eseri hakkmda kaleme aldığı eleştiriye^ verdiği cevapta deneysel bilime dayanmayan geleneksel materyalizm ve pozitivizmi eleştirirken^ bu konudaki tezlerini daha açık biçimde ortaya koymuştu.
Bu çahşmada bütün açıklığıyla ortaya konulduğu gibi Büchner, tüm felsefe akımları yerine önerdiği bilimciliği, bir yandan her türlü "felsefe"yi reddetmek için kullanırken, öte yandan da "bilim"! geleceğin hem dini hem de felsefesi haline getirmeyi hedefliyordu. Dolayısıyla tüm felsefe akımlanra şiddetle eleştiren, onlara Schopenhauer ve Kierkegaard'm Hegel'i eleştirirken vurguladıkları "Primtım vivere (kinde philosophari (önce yaşa sonra felsefe yap)" ilkesi çerçevesinde karşı çıkan Büchner,7 kendisini, "bilim"! insanhğm ulaşacağı yeni çağm "felsefesi" haline getirmeye çahşan bir "filozof" olarak görüyordu.» Kendi ifadesiyle "günümüzde geçmişin dinleri gibi ... çok uzım süre insanlarm kafasmda zarar verici
Ludwig Büchner, Kraft und Stoff öder Crundzüge der natürlichen VVeltordnung, 16. baskı, Verlag von Theodor Thomas, Leipzig, 1888, s. xxi-xxii.
Geo[rg] C. Stiebeling, Natunuissenschaft gegen Philosophie: Eine VViderlegung der Hartvıann'schen Lehre vom Unbeıouflten in der Leiblichkeit, nebst einer kurzen Beleuchtung der Danvin'schen Ansicht über den Instinkt,L- W. Schmidt, New York, 1871.
Ludwig Büchner, Aus Natur und VVissenchaft: Studien, Kritiken und Abhandlungen. vol. 1, Th. Thomas, Leipzig, 1862, s. 312 vd. Büchner'in kitabını İngilizceye tercüme eden j. Frederick Collingvvood'a gönderdiği Darmstadt, 23 Ekim lo'-mektup, Louis Büchner, Force and Matter-
_Felsefesiz Bir Toplumun Felsefe olmayan Felsefesinin İlmihâÜ
etkiler yaratmış olan spekülatif felsefe de ... çağdışı hale gelmişti".9 Arhk "sadece bilimsel gözlem ve olgularda ... felsefî kuramlar" bulabilmek mümkün olabilirdi.
Deney ve gözlem neticelerini "bilim" olarak kabul ederek, onun kendi felsefesini yaratacağını savunan bu yaklaşım muarızları tarafmdan, doğal olarak, kaba bir ampirizm olarak eleştiriliyordu. Bu eleştirilere verdiği cevapta Büchner VVissenschaft (bilim) ile das blosse Wissen (saf bilgi) arasmda bir farklılık olduğunu söylüyor; ama bu farkın ne olduğunu açıklama gayreti içine girmiyordu.” Kraft und Stoff da söylediği gibi bilim adamırun yegâne amacı Wahrheit'a (gerçeklik) ulaşmak olmalıydı.’^ Ölümünden sonra yayınlanan bir derlemesinin başlığı gibi Büchner kendisini "gerçeğin hizmetinde {Im Dienste der Wahrheit)'' bir düşünür olarak algılıyordu. Kendisi felsefî kanaatlerinin bilimsel çalışmalar tarafmdan gölgeleneceğinden korkanlara,^^ Bernard Cotta mn sözleriyle cevap veriyordu: "Ampirik doğal bilimin gerçeği ... güzel ya da çirkin, mantıklı veya mantık dışı, rasyonel ya da saçma ... olduğu gibi bulmaktan başka bir amacı yoktur. Büchner'e nazaran "bilgiççe yapılan ağız kalabalığı (des gelehrten Maulheldenthums)" ve "felsefî şarlatanhğm
(philosophischen Charlatanismus)" zamam çoktan geçmişti.
